Những tháng lương đầu tiên là thời điểm phù hợp để hình thành thói quen quản lý tiền. Bài viết hướng dẫn cách hiểu đúng khoản lương thực nhận, phân bổ chi tiêu hợp lý và bắt đầu tiết kiệm có kế hoạch cho người mới đi làm.
1. Hiểu đúng khoản lương thực nhận mỗi tháng
Con số ghi trong hợp đồng lao động thường khác với số tiền về tài khoản hằng tháng, và hiểu rõ phần chênh lệch này là bước đầu tiên để lập kế hoạch tài chính chính xác.
Lương ghi trong hợp đồng thường là lương trước các khoản khấu trừ. Từ con số này, doanh nghiệp sẽ trừ đi phần đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp của người lao động, sau đó tính khoản thuế phải khấu trừ nếu thu nhập vượt mức giảm trừ theo quy định. Số tiền còn lại mới là lương thực nhận.
Tìm hiểu cách tính thuế thu nhập cá nhân giúp người mới đi làm hiểu vì sao lương thực nhận thay đổi khi có thưởng, phụ cấp hoặc khi đăng ký người phụ thuộc. Việc đọc kỹ phiếu lương mỗi tháng cũng giúp phát hiện sớm sự khác biệt giữa các kỳ lương và trao đổi lại với bộ phận nhân sự khi cần.
Khi lập ngân sách, nên lấy lương thực nhận làm căn cứ thay vì lương trong hợp đồng. Các khoản thưởng không cố định nên được xem là thu nhập bổ sung, dùng cho mục tiêu tiết kiệm hoặc các khoản chi lớn đã lên kế hoạch, không nên đưa vào chi tiêu thường xuyên.
Lương thực nhận là con số nền tảng để lập kế hoạch chi tiêu của người mới đi làm.
2. Phân bổ chi tiêu theo từng nhóm nhu cầu
Khi đã có con số thu nhập chính xác, người mới đi làm có thể chia khoản lương thành các nhóm nhu cầu để kiểm soát chi tiêu dễ dàng hơn.
Một cách phân bổ phổ biến là chia thu nhập thành ba nhóm: chi tiêu thiết yếu, chi tiêu cá nhân và tiết kiệm. Chi tiêu thiết yếu gồm tiền nhà, ăn uống, đi lại và hóa đơn sinh hoạt. Chi tiêu cá nhân gồm mua sắm, giải trí và các hoạt động xã hội. Tiết kiệm gồm quỹ dự phòng và các mục tiêu dài hạn.
Tỷ lệ cho từng nhóm phụ thuộc vào hoàn cảnh của mỗi người. Giả sử chi phí thuê nhà chiếm tỷ trọng lớn, phần chi tiêu cá nhân cần được điều chỉnh giảm để vẫn giữ được khoản tiết kiệm. Điều quan trọng là tỷ lệ được xác định trước và duy trì đều đặn, thay vì chỉ tiết kiệm phần tiền còn lại vào cuối tháng.
Một số thói quen giúp duy trì kế hoạch phân bổ:
- Chuyển khoản tiết kiệm ngay khi nhận lương, trước khi chi tiêu
- Dùng tài khoản riêng cho chi tiêu thiết yếu và chi tiêu cá nhân
- Ghi lại các khoản chi lớn để rà soát vào cuối tháng
Trong những tháng đầu, chi tiêu thực tế thường khác với kế hoạch vì người mới đi làm chưa quen với nhịp chi tiêu của cuộc sống tự lập. Vì vậy, nên coi ba tháng đầu là giai đoạn điều chỉnh. Cuối mỗi tháng, đối chiếu khoản chi thực tế với tỷ lệ đã đặt ra, nhóm nào thường xuyên vượt mức thì xem lại nguyên nhân và điều chỉnh tỷ lệ cho sát với nhu cầu. Sau giai đoạn này, ngân sách sẽ phản ánh đúng thói quen chi tiêu và dễ duy trì hơn.
Các ứng dụng ngân hàng số hiện nay thường có tính năng thống kê chi tiêu theo danh mục, giúp việc theo dõi trở nên đơn giản. Người dùng có thể xem lại các khoản đã chi trong tháng mà không cần ghi chép thủ công từng giao dịch.
3. Bắt đầu tiết kiệm có kế hoạch từ những tháng đầu
Tiết kiệm từ sớm, dù với số tiền nhỏ, giúp người mới đi làm hình thành thói quen tài chính tích cực và có nền tảng cho các mục tiêu lớn hơn sau này.
Mục tiêu tiết kiệm đầu tiên nên là quỹ dự phòng, đủ trang trải chi phí sinh hoạt trong một vài tháng khi có thay đổi về công việc hoặc chi phí phát sinh. Sau khi quỹ dự phòng đạt mức mong muốn, phần tiết kiệm tiếp theo có thể dành cho các mục tiêu như học thêm kỹ năng, du lịch hoặc tích lũy cho kế hoạch dài hạn.
Với các khoản tiết kiệm chưa cần dùng ngay, gửi tiết kiệm có kỳ hạn giúp tiền sinh lời trong thời gian chờ. Nắm được cách tính lãi suất ngân hàng cho tiền gửi giúp người mới đi làm ước tính số tiền nhận được khi đến hạn, từ đó chọn kỳ hạn phù hợp với thời điểm dự kiến sử dụng tiền.
Kế hoạch tài chính nên được rà soát lại sau mỗi lần thay đổi thu nhập, chẳng hạn khi tăng lương hoặc chuyển việc. Khi thu nhập tăng, tăng tỷ lệ tiết kiệm trước khi tăng chi tiêu giúp duy trì nhịp tích lũy ổn định theo thời gian.
Hiểu đúng lương thực nhận, phân bổ chi tiêu theo nhóm nhu cầu và bắt đầu tiết kiệm từ sớm là ba bước cơ bản giúp người mới đi làm chủ động với tài chính cá nhân. Những thói quen được hình thành từ khoản lương đầu tiên sẽ là nền tảng cho các quyết định tài chính lớn hơn trong những năm tiếp theo.
Quỹ dự phòng nên là mục tiêu tiết kiệm đầu tiên khi bắt đầu đi làm.
