Một lần tăng lương mở ra lựa chọn giữa việc trả bớt khoản vay đang có và tăng phần tích lũy. Bài viết trình bày cách xác định phần chênh lệch thực nhận, đánh giá khoản nợ hiện tại và chia phần tăng thêm theo mục tiêu tài chính của từng giai đoạn.
1. Xác định phần chênh lệch thực nhận sau khi tăng lương
Mức lương ghi trong quyết định tăng lương thường là lương gross, tức là con số trước khi trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc và thuế thu nhập cá nhân. Phần tiền chuyển vào tài khoản mỗi tháng thấp hơn, và khoảng cách giữa hai con số không cố định vì mỗi khoản trích được tính theo cơ chế riêng. Nếu lấy mức tăng gross để lập kế hoạch, người lao động dễ phân bổ một khoản lớn hơn số tiền thực có.
Cách làm thận trọng là tính lương gross sang net cho cả mức lương cũ và mức lương mới, sau đó lấy hiệu số giữa hai kết quả. Con số này mới là phần thu nhập tăng thêm có thể đưa vào kế hoạch. Người đã đăng ký giảm trừ cho người phụ thuộc có thể nhận phần chênh lệch khác với đồng nghiệp cùng mức tăng, vì vậy mỗi người cần tự tính theo hoàn cảnh của mình.
Ngoài lương cố định, một số người còn nhận phụ cấp hoặc thưởng thay đổi theo tháng. Khi tính phần tăng thêm, chỉ nên dùng khoản ổn định để lập kế hoạch dài hạn, còn các khoản biến động có thể xử lý riêng vào cuối quý. Cách tách này giúp kế hoạch không bị xáo trộn khi một tháng nào đó thu nhập thấp hơn dự kiến.
Trước khi phân bổ, người lao động cũng nên xem lại chi tiêu cố định sau khi tăng lương. Một số khoản chi thường tăng theo thu nhập, như tiền thuê nhà ở khu vực thuận tiện hơn hoặc gói dịch vụ cao cấp hơn. Ghi rõ những thay đổi này giúp phần tăng thêm được giữ lại cho mục tiêu đã chọn.
Phần chênh lệch giữa lương thực nhận cũ và mới là con số phù hợp để lập kế hoạch phân bổ.
2. Đánh giá khoản vay đang trả trước khi quyết định trả sớm
Người đang có khoản vay thường nghĩ đến việc dùng phần lương tăng thêm để trả bớt gốc. Quyết định này phụ thuộc vào đặc điểm của từng khoản nợ: chi phí vay thực tế, thời hạn còn lại, cách tính lãi trên dư nợ và điều khoản trả trước hạn trong hợp đồng. Cùng một số tiền, việc trả sớm mang lại lợi ích khác nhau tùy khoản vay.
Với các khoản vay tiền tiêu dùng có kỳ hạn ngắn và chi phí vay cao hơn mức sinh lời của các kênh tích lũy an toàn, trả sớm phần gốc thường giúp giảm tổng chi phí phải trả. Người vay nên đọc lại hợp đồng để biết khoản vay có phí trả trước hạn hay không, rồi đối chiếu khoản phí này với phần lãi tiết kiệm được nhờ dư nợ giảm xuống.
Với khoản vay dài hạn như vay mua nhà có chi phí vay ổn định trong nhiều năm, trả sớm không phải lúc nào cũng là lựa chọn ưu tiên. Dư nợ lớn và thời hạn dài khiến một khoản trả thêm nhỏ mỗi tháng ít tác động đến tổng thời gian vay, trong khi quỹ dự phòng còn mỏng lại khiến gia đình thiếu chủ động trước các chi phí phát sinh.
Một bảng liệt kê gồm tên khoản vay, dư nợ còn lại, chi phí vay và điều khoản trả trước hạn giúp người vay so sánh các khoản với nhau. Khoản có chi phí vay cao và không kèm phí trả trước hạn thường là nơi đầu tiên để phân bổ phần tiền trả sớm.
3. Chia phần tăng thêm giữa trả nợ và tích lũy theo tỷ lệ
Thay vì dồn toàn bộ phần tăng thêm vào một mục tiêu, nhiều người chọn chia theo tỷ lệ. Ví dụ, giả sử phần chênh lệch thực nhận mỗi tháng được chia thành 10 phần, người lao động có thể dành 5 phần cho trả sớm khoản vay có chi phí cao, 3 phần cho quỹ dự phòng và 2 phần cho tích lũy dài hạn. Tỷ lệ cụ thể phụ thuộc vào dư nợ và mức dự phòng hiện có.
Quỹ dự phòng thường được ưu tiên khi số dư còn thấp hơn chi phí sinh hoạt của vài tháng. Lớp đệm này giúp người lao động không phải tìm thêm nguồn vay khi có khoản chi bất ngờ, nhờ đó kế hoạch trả nợ sớm không bị gián đoạn giữa chừng. Khi quỹ đạt mức mục tiêu, phần tỷ lệ này có thể chuyển sang tích lũy.
Để kế hoạch vận hành đều đặn, người lao động có thể đặt lệnh chuyển tiền tự động ngay sau ngày nhận lương. Mỗi phần được chuyển vào một tài khoản hoặc một mục riêng, nên khoản tăng thêm không hòa lẫn vào chi tiêu hằng tháng. Cách làm này phù hợp với người muốn giảm số quyết định tài chính phải đưa ra mỗi tháng.
Tỷ lệ phân bổ nên được xem lại sau mỗi mốc thay đổi, chẳng hạn khi tất toán một khoản vay, khi quỹ dự phòng đạt mục tiêu hoặc khi gia đình có thêm thành viên. Khoản vay vừa tất toán giải phóng thêm một phần thu nhập, và phần này có thể cộng vào tích lũy dài hạn hoặc chuyển sang khoản vay tiếp theo.
Chia phần lương tăng thêm theo tỷ lệ giúp việc trả nợ và tích lũy cùng tiến triển.
Phần lương tăng thêm phát huy giá trị khi được tính theo thu nhập thực nhận và phân bổ có chủ đích. Nắm rõ đặc điểm từng khoản vay, giữ quỹ dự phòng ở mức an toàn và chia phần tăng thêm theo tỷ lệ, người lao động có thể vừa giảm dư nợ vừa tăng dần tài sản tích lũy qua từng năm.
